Artykuł opublikowany w tomie „Współczesne problemy w turystyce rekreacyjne”, red. Roman D. Tauber, Ewa Mucha-Szajek, Poznań 2015, s. 289-297.

 

Zdravko Stamatoski

TURYSTYKA KULTUROWA W REPUBLICE MACEDONII W ŚWIETLE SZLAKÓW WINIARSKICH

 

Położenie geograficzne Macedonii

Krajobraz Macedonii wyznaczony jest głównie przez góry i wyżyny, na terenie całego kraju rozprzestrzeniają są liczne pasma górskie, z których najdłuższe to Šar Planina na zachodnich krańcach kraju. Między pasmami leżą także liczne i duże kotliny, takie jak Ovče Pole i Kočansko Pole nad rzeką Bregalnicą w centralnej części wschodniej Macedonii, zatem Prilepsko Pole w dolinie Crnej Reki w centralnej części zachodniej Macedonii, następnie kotlina Polog w dolinie górnego Vardaru na północnym zachodzie oraz doliny wzdłuż większych rzek – Vardaru, Strumy i Drimu. Z tych trzech rzek największą, najdłuższą i przede wszystkim najbardziej rozpoznawalną rzeką jest Vardar (320 km długości) przecinający Macedonię na dwie prawie równe części niczym Wisła Polskę. Terytorium Macedonii nawadniają również rzeki Drim i Strumica. Rzeki Vardar i Strumica należą do zlewiska Morza Egejskiego, a Drim do zlewiska Morza Adriatyckiego.

Również warto nadmienić, iż w świadomości historycznej, kulturowej i etnicznej, Macedonia dzieli się na trzy większe obszary geograficzne, w tym wyżej opisana Macedonia Vardarska, czyli obecna Republika Macedonii, zatem Macedonia Pirińska, obszar w zachodniej Bułgarii graniczący z obecną Republiką Macedonii i region najbardziej newralgiczny przede wszystkim pod kątem etnicznym i historycznym – Macedonia Egejska, wchodząca dziś w skład Republiki Grecji[1].

Macedonia jest krajem wieloetnicznym, wielokulturowym i wielowyznaniowym. Zamieszkuje ją 2.200.000 mieszkańców, z czego 68% stanowią Macedończycy, 23% Albańczycy, 4% Turcy, 2,5% Romowie, 1,8% Serbowie i 0,7% inni. Największą grupę wyznaniową stanowią prawosławni 70%, muzułmanie 27%, a katolików i protestantów jest ok. 3%, z tego – jak na tak odległy kraj – jest w miarę dużo Polaków, łącznie około 500 osób.

Największym miastem Macedonii i jednocześnie stolicą kraju jest Skopje. Miasto to zamieszkuje 650.000 ludzi. Skopje zostało uznane przez starożytnych Rzymian za miejsce strategiczne i otrzymało status stolicy prowincji. Później miasto było wielokrotnie plądrowane i przechodziło w ręce Bizantyjczyków, Bułgarów, Serbów, aż w 1392 roku zawładnęli nim, jak i Macedonią, Turcy pozostając tam aż do 1912 roku. Miasto jest pełne urokliwych zakątków i emanuje niezwykłą atmosferą. Jedne z wielu przepięknych zabytków w Skopje to Kamienny Most, najstarsza łaźnia turecka na Bałkanach z 1467 roku, a także piękny stary bazar, jeden z największych na Bałkanach, zwany Čaršija. Niestety w 1963 roku Skopje zostało w dużej mierze zniszczone przez trzęsienie ziemi, natomiast jednym z architektów, którzy pomagali w odbudowie miasta był polski architekt, Adolf Ciborowski.

Kolejnym ważnym miastem na mapie Macedonii jest Ochryd, zwany „Perłą Bałkanów” lub też „Słowiańską Jerozolimą”. Miasto w starożytności zwane było Lihnidos, w tłumaczeniu ‘kolebka światła’. Wyrosło ono wokół największego naturalnego jeziora i jedynego takiego jeziora w Europie – Ochrydzkiego.  To miasto właśnie uznaje się za centrum turystyczne Macedonii, a od 1980 roku wpisane jest na listę Światowego Dziedzictwa Kultury UNESCO. W IX wieku osiedlili się tu uczniowie św. św. Cyryla i Metodego, najwięksi święci z tego okresu Kliment i Naum, którzy krzewili prawosławie, założyli pierwszy słowiański uniwersytet oraz budowali cerkwie, z których większa część jest aktywna do dziś. Ochryd pełen jest zabytków – jednym z najważniejszych jest cerkiew św. Bogurodzicy Perivleptos z freskami, które uważa się za jeden z pierwszych przykładów renesansu w sztuce. Blisko cerkwi znajduje się galeria ikon z dziełami pochodzącymi z X w. Inne ważne zabytki w Ochrydzie to liczne fragmenty wczesnochrześcijańskich świątyń z doskonale zachowanymi mozaikami na wzgórzu Plaošnik, czy też antyczny rzymski amfiteatr z II w. p n. e., w którym po dziś dzień odbywają się koncerty i przedstawienia. Legendy powiadają, że dawniej w Ochrydzie znajdowało się 365 cerkwi, czyli każdy wierny mógł odwiedzać po jednej każdego dnia w roku. Do dziś jednak zachowane są około stu, z których najważniejsze, oprócz wspomnianej już cerkwi św. Bogurodzicy Perivloptos z 1295 r, to także cerkiew św. Pantelejmona z końca IX/pocz. X w., w którym obecnie znajduje się część relikwii św. Klimenta, zatem cerkiew bazylikalna św. Zofia z 1050 roku i św. Jana Kaneo.

Klimat

Macedonię charakteryzują idealne warunki atmosferyczne, gdzie klimat dzieli się na trzy kategorie: górski, umiarkowany kontynentalny i śródziemnomorski, ze średnią temperaturą od 0-2 C zimą i latem od 24-40 C. Często z dumą podaje się fakt, że w Macedonii rocznie można mówić o 260-ciu słonecznych dniach. Biorąc pod uwagę te dane oraz to, że klimat jest dość suchy, prawie nie ma wiatru nawet w nizinach i o ile on występuje, to jest dość przyjemny i spokojny, co z kolei zapobiega powstawaniu infekcjom powodujące pękanie gron. Długie słoneczne letnie dni oraz nieco chłodniejsze noce powodują dłuższy czas dojrzewania cukru i kwasowości w winogronach umożliwiający powstawanie bardzo bogatych aromatów i smaków wina o specyficznym kolorze. Opady deszczu na skali roku są nieliczne, w omawianych regionach kraju opady wynoszą niecałe 500 mm, więc z pewnością można stwierdzić, że Macedonia to idealne miejsce, jeżeli o uprawę wina chodzi i taki rodzaj klimatu jest często porównywalny do innej potęgi winiarskiej, jaką jest Chile.

Odnośnie naszego głównego wątku należy podkreślić, że obecnie podstawą macedońskiej gospodarki stanowi rolnictwo oraz jej najbardziej prestiżową i rozpoznawalną w świecie turystyki uprawa winorośli oraz sama produkcja win. W dolinach rzek i nizinach uprawia się zboża (pszenica, kukurydza, owies, jęczmień), buraki cukrowe, słoneczniki, bawełnę, tytoń, a także ryż. Bardzo popularne wśród zagranicznych turystów jest również zapoznanie się z procesami przetwórczymi różnych smacznych i ekologicznych warzyw (pomidory, czerwona lub zielona papryka, bakłażan, przetwórstwo przeróżnych past znanych na Bałkanach i szerzej – ajvar, pindżur, melidżano), zatem sałatek typu šopska, macedońska, taratur, jak i sadownictwo (jabłonie, grusze, brzoskwinie, śliwy, morele), jednak fundamentem w tej dziedzinie to wspomniane wina oraz szlaki turystyczne łączące najbardziej znanych winnic i winiarń. Na nasłonecznionych, południowych przestronnych dolinach znajdują się liczne plantacje winorośli, z czego największą i zarazem najbardziej reprezentatywną plantacją jest ta znajdująca się w regionie Tikveš, z siedzibą w mieście Kavadarci oraz sąsiadującym z nim Negotino. Macedonia leży na szerokości geograficznej południowych Włoch i znajduje się w pobliżu trzech mórz: Morza Adriatyckiego, Egejskiego oraz Jońskiego, a skoro region ten znajduje się w odległości tylko 50 km od granicy państwowej z Grecją, w związku z czym od samego Morza Egejskiego jest oddalony o nieco ponad 100 km, to nietrudno zrozumieć, iż posiada on idealne warunki do udanej uprawy winorośli, którą z resztą uprawia się w tym regionie grubo od ponad 2.000 lat i sięga wspomnianych czasów antycznych – zarówno helleńskich, jak i rzymskich. Jak powszechnie wiadomo, dziedzina ta jak najbardziej była znana i wśród antycznych Hellenów, i wśród Rzymian, więc Słowianie, którzy osiedlili się w regionie obecnej Macedonii wskutek Wielkiej Wędrówki w VI i VII w., świetnie mogli wkomponować się do tego trybu życia. Tutaj warto podkreślić, iż tradycje związane z produkcją i spożywaniem dobrego wina, nie zostały zachwiane nawet podczas dość długiego panowania Osmanów na Bałkanach, z tego względu, iż uprawa i produkcja win, zgodnie z kanonami islamu, były zakazane. Jednak, w zakresie kontynuacji tej produkcji główną rolę odegrały macedońskie prawosławne klasztory oraz bractwo mnisze, stąd dzisiejsza współczesna macedońska reinterpretacja tego procesu kulturowo-historycznego ma swoje odzwierciedlenie także w połączeniu wyżej wspomnianych dość popularnych odmian turystyki, winiarskiej i klasztornej.

Macedońskie plantacje winorośli mieszczą się na 24.000 ha i na skali roku macedońscy winiarzy hodują około 250 mln kg winogron[2], co daje ok. 100 mln litrów wina rocznie i na podstawie tych danych Macedonia, jako producent wina zajmuje 25-te miejsce na świecie. Ciekawe jest jednak to, że mieszkańcy Macedonii konsumują tylko 5% tych zasobów, co oznacza, iż reszta rocznej produkcji wina przeznaczona jest na eksport. Dochód z produkcji wina wynosi od 17-20% macedońskiego PKB, a wino zajmuje drugą lokatę zaraz po tytoniu, jako produkt najczęściej przeznaczony do eksportu[3].

Szlaki winiarskie i odmiany wina

Kraj dzieli się na 3 makroregiony i 15 regionów uprawy winogron, ale najlepsze wina pochodzą z obszarów położonych wzdłuż rzeki Vardar, na który składa się kilka regionów winiarskich. Pierwszy to ten patrząc w kierunku północ > południe, czyli od stolicy Skopje począwszy, przez Veles, zatem niedaleko wykopaliska archeologicznego Stobi z II – VI w. i wyżej wspomniany Tikveš oraz region Demir Kapiji w pobliżu. Jeszcze bardziej na południe szlak prowadzi w stronę tzw. Dolnego Povardarja, do miejscowości Valandovo i Gevgelija, czyli samej granicy z Grecją. Długość tego szlaku to licząc ze Skopje do Gevgeliji, to niecałe 170 km.  

Drugi szlak winiarski jest nowszego rodowodu i w odróżnieniu od bardziej tradycyjnego poprzedniego szlaku, charakteryzuje się on innowacyjnością w zakresie poszukiwania nowych i bardziej unikatowych szczepów oraz przebiega w kierunku wschód > zachód. Najbardziej znanym obszarem tutaj jest region winiarski koło Štipu, największego miasta we wschodniej Macedonii. Jeden pas wydłuża się jeszcze bardziej na wschód, ku stolicy produkcji ryżu Kočani oraz wspomnianym już Kočansko Pole. Na odcinku Štip-Kočani (ok. 30 km) rozpowszechnia się dość długa i interesująca plantacja winorośli, która za czasów dawnej Jugosławii swoją jakością, produkcją winiarską i dystrybucją gotowych produktów odbiegała mocno od autentycznej macedońskiej „perły” Tikvešu o wysokim jeszcze wówczas standardzie. Jednak lata życia w pełnej niepodległości pozwoliły macedońskim hodowcom winnic oraz producentom win wyjść z cienia w świetle odgórnie nałożonej polityki władz centralnych Federacji, która polegała na wspieraniu i faworyzowaniu produkcji finalnej rodem ze Słowenii, wówczas republiki najzamożniejszej, mimo iż w największym stopniu oparta była ona na pozyskiwaniu surowców z Macedonii (a także i Serbii lub Czarnogóry, czyli krajów biedniejszych od niej), a nie ze swoich zasobów, które jakością nie były w stanie dogonić winnic z południa ówczesnego wspólnego kraju. Najbardziej na zachód oddalonym punktem tego szlaku jest wspomniana perła turystyki bałkańskiej, czyli Ochryd, gdzie w ostatniej dekadzie uprawa winorośli realizowanej na wysokości nietypowej dla produkcji winiarskiej (ponad 800 m. n.p.m.) pozwala tworzyć nowe eksperymenty w tej dziedzinie, która w połączeniu z turystyką klasztorną sprawia turystom podwójną satysfakcję w czasie korzystania z urlopów[4].

Jeżeli o same zasoby chodzi, większość upraw i to około 70%, to wina czerwone produkowane z takich odmian, jak przede wszystkim cabernet sauvignon, shiraz, merlot, pinot noir, ale także i rodzimеј odmiany vranec. Z białych odmian na macedońskich plantacjach uprawia się także riesling, chardonnay, sauvignon blanc, muskat, traminec i popularną, choć niedrogą smederevkę, idealną do kompozycji drinka szczególnie lubianego w Macedonii, Serbii i chorwackiej Slawonii, jakim jest špricer (od niemieckiego ‘spritzwein’, czyli kombinacji taniego białego wytrawnego wina z mocno gazowaną wodą, szczególnie orzeźwiającego napoju, bardzo przydatnego na upalne letnie dni). Warto tutaj podkreślić, że w macedońskich winiarniach produkuje się wszystkie odmiany, natomiast ze względu na ciepły klimat zdecydowanie najpopularniejsze i najczęściej spożywane są wina wytrawne.

Sylwetki najważniejszych winiarń

Wspomniane plantacje w regionie Tikveš mieszczą się na ogromnej powierzchni około 11.000 ha i jest to najpotężniejszy oraz najbardziej znany na Bałkanach region winiarski. Sam holding „Winiarnia Tikveš, S.A.” odkupuje winogrona z 6.000 ha plantacji, które znajdują się w rękach 2.000 rolników indywidualnych, a sama posiada ok. 1.000 ha, które umożliwiają dodatkową kontrolę jakości różnych odmian oraz własnej produkcji win. Średnio roczna produkcja wina w Winiarni Tikveš S.A. wynosi 22 mln litrów, ciekawe jest to, że komory dojrzewania znajdują się w podziemiach wzdłuż samej fabryki o powierzchni ponad 1.500 m2 i posiadają ok. 500 oryginalnych beczek typu barrique oraz ok. 200 dębowych. Skład magazynowy na starsze wina obejmuje powierzchnię ok. 3.000 m2 z pojemnością 1.500.000 butelek przeróżnych win[5]. Jest to winiarnia, które swoje początki miała w dalekim roku 1885 i nieprzerwanie przetrwała do dziś niezależnie od tego, kto i jaka koncepcja polityczna rządziła Macedonią.

Tego potentata winiarskiego charakteryzują trzy filary funkcjonowania. Pierwszy to produkcja, drugi edukacja winiarska i trzeci szlaki winiarskie. Jeżeli o pierwszy filar chodzi, Winiarnia Tikveš S.A. dysponuje bardzo szeroką gamą produktów zarówno w zakresie czerwonych, różowych i białych win. Wśród czerwonych wyróżnia się następujące gatunki win wytrawnych, począwszy od zwykłych win stołowych po najbardziej prestiżowe w następujących kategoriach:

– win tradycyjnych: Smederevka (białe), Rose (różowe), Kavadarka i Kratošija (czerwone),

– win klasycznych: Traminec, Temjanika, Belan i Smederevka (białe),

– win ekskluzywnych: Alexandria (wszystkie 3 odmiany),

– win specjalnych: Rkaciteli, Sauvignon Blanc, Muscat i Grenache Blanc (białe)

– limited edition: Chardonay, Cabernet Sauvignon, Merlot i Vranec

i na sam koniec główną perłą winiarską, dumą macedońskiej produkcji wina, słynne T’ga za jug (po polsku „Tęsknota za południem“).

Historia tego ostatniego wina sięga roku 1973 i przedstawia nawoływanie do słynnego utworu poetyckiego z XIX w., będącego lamentem wszystkich Macedończyków znajdujących się na emigracji, autorstwa wielkiego macedońskiego poety Konstantyna Miladinova, który te wiersze napisał na emigracji w Moskwie w roku 1860. Również, w macedońskiej Strudze, nieopodal słynnego Ochrydu i nad pięknymi brzegami Jeziora Ochrydzkiego oraz rzeki Drim, rok w rok odbywają się Poetyckie wieczory światowej sławy, gdzie poeci czytając swoje wiersze otrzymują od sponsora, winiarni Tikveš, wina w dużej ilości i właśnie na rzecz szacunku i zamiłowania do tego wyjątkowego wina powstała nazwa „T’ga za jug”.

Owszem, w kategorii alkoholi ostrych wyróżnić należy żółtą rakiję Tikveša, znanego brendu bałkańskiego, który spożywa się masowo w krajach od Morza Egejskiego i Czarnego (Grecja, Macedonia, Bułgaria), przez kraje środkowo-bałkańskie (Serbia, BiH) po kraje podalpejskie (Słowenia) lub Morza Adriatyckiego (Chorwacja i Czarnogóra).

Winiarnia Tikveš S.A. za swoje produkty niejednokrotnie otrzymywała ważne nagrody w konkursach międzynarodowych[6], ostatnio dość głośnym echem odbiły się w całym regionie pozytywne oceny najbardziej znanych krytyków winiarskich, jakimi są Robert M. Parker czy Phillipe Cambie, który niedawno stał się konsultantem zewnętrznym w bordzie tego holdingu, na czele którego stoi Pan Svetozar Janevski, jeden z najbardziej znanych i najbogatszych macedońskich przedsiębiorców. Jeżeli chodzi o pozostałe filary działalności holdingu Tikveš (edukacja i szlaki), warto podkreślić, że w zakresie edukacji winiarnia ta często przeprowadza szkolenia dla koneserów i turystów w zakresie klasyfikowania i degustacji wina, a także sposobów jego podania i komponowania z różnymi daniami, czy też warunków jego przechowywania, tak by smak był optymalny i przyjemny dla koneserów. Co do szlaków, holding przeprowadza zarówno bezpłatne, jak i płatne zwiedzanie pomieszczeń i plantacji wraz z degustacją win produkowanych przez Tikveš oraz próbowaniem smacznych macedońskich tradycyjnych dań. Co istotne, to wszystko dla turystów odbywa się po przystępnej cenie. Sam cennik produktów winiarskich i dań podany jest na stronie internetowej holdingu Tikveš.

W regionie Tikveš funkcjonuje jeszcze kilka mniejszych prywatnych winiarń, z czego najbardziej znane są „Popova Kula” z Demir Kapiji, która ma swoje przedstawicielstwo również w Polsce, a także bardzo dobrej jakości winiarnia „Bovin”. Wspomniana Popova Kula odnowiła swoje tradycje w zakresie produkcji starych unikatowych odmian z tego regionu. Demir Kapija znajduje się 20 km na południe od Kavadarci, stolicy regionu Tikveš. W macedońskiej podświadomości znana jest, jako miejscowość, w której krzyżują się klimat kontynentalny z śródziemnomorskim i po przejeździe tunelu nad rzeką Vardar w pobliżu Demir Kapiji, zaczyna się klimat idealny do uprawy winorośli. Holding „Popova Kula” przebił się na rynku europejskim za sprawą odnowienia tradycji uprawy szczepu Stanušina, unikatowego na skali światowej i w latach 90-tych rozpoczęto produkcję wina z tego właśnie szczepu tylko w tej winiarni. Włożono wielkie środki finansowe w zakresie marketingu i promocji produktu, przy czym kilka lat temu znalazł się on i w Polsce[7].  Jednym z udziałowców holdingu to Prezes Zarządu Pan Grigori Popovski, Macedończyk z pochodzenia z Polski, filozof, muzyk i tłumacz podczas oficjalnych wizyt na najwyższych szczeblach. Strona internetowa winiarni jest całkowicie dostępna w języku polskim.

Podstawową misją „Popovej Kuli”, jak zaznaczono na stronie internetowej, są następujące postulaty: zachować krajowe i regionalne odmiany winogron oraz utrwalić ich jakość i pozycję na rynku, promować Republikę Macedonii, jako kraj wina oraz rozwijać enoturystykę oraz kulturę wina w Macedonii[8].

Z pozostałych produktów wyróżnia się wino Sauvignon Blanc 2014, zdobywca złotego medalu w tegorocznym konkursie International Wine Contest, który odbył się w Bukareszcie. Bardzo dobrą pozycją na macedońskim rynku win zajmuje kolekcja pt. Reserve, w której mieszczą się wyżej wspomniane najpopularniejsze macedońskie odmiany wina czerwonego Cabernet Sauvignon, Vranec i Merlot, które na rynek trafiają dopiero po czterech miesiącach dojrzewania.

„Bovin” to kolejna winiarnia również z regionu Tikveš, którą warto wprowadzić do tego „tikveškiego” mini-szlaku, ponieważ jest najmłodszą i zarazem pierwszą prywatną winiarnią w Macedonii założoną w roku 1998. Mieści się we wspomnianym Negotinie 10 km od Kavadarci i zajmuje tylko 60 ha powierzchni plantacyjnej, resztę winogron otrzymują ze skupu i rolników indywidualnych i produkuje się tutaj ok. 1,5 mln butelek rocznie. Często przewodniki turystyczne pierwszy etap tego szlaku organizują w trójkącie: Kavadarci-Negotino-Demir Kapija, czyli serca macedońskiej produkcji win. Produkty „Bovin” cieszą się niezwykłą atrakcyjnością. Ich najbardziej markowy produkt „Aleksander”, odmiana Merlota i Vraneca, w roku 2002 znalazł się na stole weselnym holenderskiego księcia Wilhelma, obecnego króla Holandii, co z dumą podkreślają właściciele. Po koronowaniu go na króla przyjął drugie imię Alexander, stąd ta historia i dla macedońskich koneserów, jak i przede wszystkim holenderskich turystów, stanowi pewną inspirację, by na żywo doświadczyć ten szlak i delektować się podczas degustacji, m.in., tym cudnym czerwonym wytrawnym winem. Historia powstawania winiarni również ma swoje królewskie korzenie, mianowicie przez fakt, iż właściciele winiarni, bracia Kiril i Georgi Bogoevski[9] umiejscowili swoje podziemne komnaty do produkcji wina w pomieszczeniach, które zbudował serbski król Aleksandar Karađorđević za czasów panowania Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców pod koniec lat 20-tych XX wieku. I z tego powodu nie przez przypadek bracia Bogoevscy określają swoje „dziecko”, czyli winiarnię Bovin, mianem „Crown of Macedonian wines” (Koroną macedońskich win).

Jak zostało podkreślone powyżej, początkowym punktem głównego szlaku północ-południe to stolica kraju Skopje oraz liczne plantacje w pobliżu i w samym Skopijskim Polu. Nie cieszy się ta uprawa specjalną reputacją, ani taką tradycją, jak region Tikvešu i jeszcze parę innych z południa kraju, ale jest to kraina winorośli, która dopiero stawia na produkcję nowych odmian i szczepów, które nie są preferowane w regionach stricte winiarskich. Do tego samo położenie miasta w pobliżu granicy państwowej z Serbią, umiejscowienie w nim wszystkich placówek rządowych, administracyjnych, biznesowych, dyplomatycznych oraz licznych firm zagranicznych, tworzy nową jakość w życiu publicznym. Do tego świetnie komponuje się tutaj produkcja winiarska, oparta na poszukiwaniu nowych szczepów, stosowania nowoczesnej technologii podczas produkcji win oraz ich promocji, które w połączeniu z turystyką zabytkową, nagłośnioną ostatnio ze względu na kontrowersyjny projekt rządowy „Skopje 2014”, zrobiło z tego miasta nietypowe i unikatowe centrum turystyczne. Polega ono na budowie licznych nowych pomników z różnych epok historycznych, od antyku przez chrześcijańskie średniowiecze i barok, aż po czasy Odrodzenia narodowego z XIX w. i czasy nowożytne. Projekt ten wzbudza wiele kontrowersji nie tylko u Macedończyków, ale także wśród licznych turystów zagranicznych, stąd macedońscy producenci win, a także i działacze z branży hotelarsko-gastronomicznej, świadomie stawiają na rozwój tej ostatniej dziedziny, by przez to zarekomendować Macedonię także z innej, „lepszej” strony, czyli turystyki kulinarnej i eno-turystyki.

Taką winiarnią jest „Chateau Kamnik”, winiarnia która istnieje dopiero od 2004 roku i początki tej – dzisiaj popularnej wśród młodzieży skopijskiej – winiarni, są niezwykle interesujące. Mianowicie, jej właściciel Ilija Malinkovski do tego czasu znany był głównie, jako właściciel restauracji pod nazwą „Hunters Lodge” oraz z faktu, iż był niezwykle zafascynowanym miłośnikiem i koneserem dobrego wina. Posiadał skromne uprawy winorośli, które uprawiał tylko dla jego rodziny oraz nielicznych gości. Z czasem ta jego pasja, a przede wszystkim wysoka jakość doprowadziła do tego, że jego wina zaczęły się sprzedawać nawet w macedońskich regionach tradycyjnie uznawanych za „bastiony” produkcji rodowodu „tikveškiego” i innych bardziej znanych win markowych. A zaczął skromnie dla siebie, produkując tylko jedną odmianę i to cabernet sauvignon, by dziś mówić o marce winiarskiej, która produkuje przeróżne wina w ilości ok. 120.000 litrów rocznie[10], i która na mapie macedońskich szlaków winiarskich zajmuje cenne miejsce. Jego wino dojrzewa w beczkach wykonanych z francuskiego i węgierskiego dębu.

Z drugiego szlaku w kierunku wschód-zachód warto zwrócić uwagę na winiarnię „Imako” z wspomnianego Štipu. Jest to winiarnia również stosunkowo młoda, choć rok temu obchodziła 25-lecie. Położona na plantacji 650 ha nieco dalej od rzeki Vardar w tzw. Ovče Pole (ok. 30 km drogą ziemną od Velesu, miasta położonego nad Vardarem), plantacje znajdują się w strefie dość specyficznego macedońskiego klimatu, gdzie nie ma tak upalnych dni, jak np. w regionie Tikvešu, Skopja czy wzdłuż samej południowej granicy państwowej, z kolei jest to region, który ma nieco inną glebę (m.in. rędziny i gleby żywicznej) i w którym częściej występują słabe opady deszczu. Oznacza to, iż przy przyjemnej temperaturze sam klimat „stara się“ dostarczyć tyle opadów, ile potrzeba by winogrona z tego regionu posiadały niesamowity smak. Do tego i koncepcja technologiczna w procesie produkcji, jak i w zakresie zapewnienia sprzętu na licencji włoskich firm markowych[11] gwarantują wysoką jakość produktów Imako. Stąd winiarnia ta jest znaczącą stacją dla koneserów win na szlaku wschód-zachód, i co ciekawe również, jak i „Popova Kula“ obecna na polskim rynku od 3-4 lat.

 

Summary

CULTURAL TOURISM IN THE REPUBLIC OF MACEDONIA IN THE LIGHT OF WINE ROUTES

The Republic of Macedonia is a young country, which belonged to the Federation of Yugoslavia since 1944, gained its full independence in 1991, separating itself from what was then Yugoslavia. Previously it did not have statehood as a result of numerous wars and the aspirations of its neighbors (Serbia, Bulgaria, Greece, Albania) and the reign of the Ottoman Empire from the late fourteenth to early twentieth century, and previously Byzantium from the fifth century until the Ottomans gained control over this country. Macedonia was a famous Roman province, and before that it was a great ancient country ruled by well-known military men and emperors, of which the best known is Alexander the Great.

With this in mind, it is understandable that cultural tourism in this country is an important element in promoting the culture of this country, and therefore its main pillars – monastery tourism, culinary tourism and enotourism – have become in the last two decades, the strongest mark in this area. This work aims to bring awareness about the last of these elements, the exceptionally rich tradition and remarkable world-class winemaking at the most interesting wineries in the country.

[1] Dłużej o tym podłożu geograficzno-historycznym, jak i innych aspektach turystyki kulturowej w moim rozdziale pt. Bizantyjsko-rzymskie dziedzictwo w bałkańskiej architekturze i sztuce: pogranicza Macedonii, Serbii, Grecji i Bułgarii w funkcji turystyki kulturowej, [w:] Wprowadzenie do studiów wschodnioeuropejskich, tom 1: Bałkany: Przeszłość – teraźniejszość – przyszłość, red. nauk.: M. Podolak, UMCS Lublin 2013, s. 275-317.

[2] Na podstawie danych z 2013 roku. W: http://arhiva.emagazin.mk/?tag=%D0%BB%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B8, data dostępu 7.11.2015

[3]http://www.vino.mk/mk/makedonija, data dostępu 8.11.2015

[4] Ze względu na to, że objętość tej pracy jest ograniczona, Ochryd i jego okolice wraz z walorami w zakresie eno-turystyki, zostaną omówione w innej pracy.

[5] http://tikves.com.mk/wp-content/uploads/2012/07/Godisen-izvestaj-2010-god.pdf, data dostępu 5.11.2015

[6] M.in. w roku 2008 winiarnia Tikveš na „Wine Innovation Forum” w Paryżu została wyróżniona, jako jeden z 30-tu najbardziej innowacyjnych brendów na świecie, a w tym samym roku podczas targów „Brand Fair International” w Belgradzie został ogłoszony za najbardziej ulubiony Brend w regionie.

[7] Wino to popularnie w Macedonii nazywane jest „Macedońska dziewczyna”, co wskazuje na to, iż Macedonia, jako kraj winiarski ma być dumny tak, jak i z najbardziej popularnej macedońskiej piosenki ludowej o tej samej nazwie („Makedonsko devojče” w oryginale).

[8] http://popovakula.com.mk/index.php?option=com_content&view=article&id=54&Itemid=16&lang=pl, data dostępu 4.11.2015

[9]  Nazwa Bovin wywodzi się od pierwszych dwóch liter ich nazwiska oraz słowa ‘vino’, czyli wino wg macedońskiej transliteracji.

[10] http://www.vino.mk/mk/makedonija/vinarii/shato-kamnik, data dostępu 8.11.2015

[11] Np. butelkowanie odbywa się za sprawą sprzętu producenta włoskiego, firmy Fimer, o ilości 3.000 butelek/h. Sam sprzęt podczas produkcji wina również jest pochodzenia włoskiego i to firmy Della Toffola. W: http://imakovino.com.mk/about-imako/?lang=mk, data dostępu 10.11.2015

Reklamy